विशेषलेख
शतकानुशतके, मंदिराच्या किंवा मंदिराच्या उंबरठ्यावर कासवाची मूर्ती ठेवण्याची परंपरा आहे. या मूर्ती दगड, पितळ, तांबे, चांदी किंवा अगदी सोन्यापासून बनवल्या जातात. प्रवेश करताना, भाविक कासवाला त्यांच्या हातांनी स्पर्श करतात, नंतर नम्रता आणि भक्तीचे प्रतीक म्हणून त्यांचे हात त्यांच्या छातीवर ठेवतात. ते देवतेसमोर नतमस्तक होतात, नमस्कार करतात आणि शांतपणे कासवाच्या अमूल्य गुणांनी प्रेरित होऊन जीवन जगण्याचे वचन देतात. कासवाकडून आपल्याला मिळणारे धडे अत्यंत महत्वाचे आहेत.
आव्हानांमध्ये चिकाटी आणि लक्ष केंद्रित करणे सस्याबरोबरच्या प्रसिद्ध शर्यतीतील कासवाप्रमाणे, आपण संयम, दृढनिश्चय, स्थिर प्रयत्नांनी अडचणींना तोंड देण्यास शिकतो आणि जाणीवपूर्वक आपली ऊर्जा आणि संसाधने वापरुन आपण आपले ध्येय गाठू शकतो.
दीर्घायुष्य आणि संयम यासाठी स्थिर श्वासोच्छ्रास कासवाचा शांत आणि नियंत्रीत श्वासोच्छ्रास त्याच्या उल्लेखनीय आयुर्मानात योगदान देतो असे मानले जाते, जे 450 वर्षांपेक्षा जास्त काळ टिकू शकते. अशीच लय स्वीकारून, आपण आपले स्वतःचे आरोग्य आणि जपतो दीर्घायुष्य वाढवतो.
बदला न घेता स्वतःचे संरक्षण धमकी दिल्यावर, कासव आपल्या कवचात मागे हटतो. तो ओरडत नाही, रडत नाही, मदत मागत नाही किंवा बदला घेत नाही. त्याऐवजी, तो धोका टळण्याची शांतपणे वाट पाहतो, नंतर त्याचे नित्यक्रम पुन्हा सुरू करतो. रागाला बळी न पडता किंवा शत्रुत्वाची प्रतिक्रिया न देता मौखिक, मानसिक किंवा शारीरिक हानीपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यास शिकवते.
अनुकूलता आणि समाधान जमिनीवर आणि पाण्यात आरामात राहणाऱ्या कासवाप्रमाणे, आपण प्रत्येक परिस्थितीत आनंदी आणि अनुकूल राहण्याचा प्रयत्न करतो.
बाह्य स्वरूपापेक्षा आतील गुण कासव आपल्याला आठवण करून देतो की खरे मूल्य बाह्य सौंदर्यात नाही तर चारित्र्य आणि क्षमतांमध्ये आहे. विषम शरीर आणि त्याची खडबडीत त्वचा असूनही, मंदिराच्या दारात त्याच्या अंतर्गत गुणांमुळे त्याचा सन्मान केला जातो.
स्थिर संयम आणि शांतता तणावपूर्ण आणि आनंदी दोन्ही क्षणांमध्ये, आपण शांत देहबोली आणि संतुलित अभिव्यक्ती राखल्या पाहिजेत, म्हणून आपल्या अंतर्गत गुण विकसीत करून बाहय सौंदर्याला कमी महत्व देणे. जसे कासव स्थिर आणि शांत राहतो.
आसक्ती आणि अलिप्ततेचे संतुलन कासव आपल्याला लोक आणि भौतिक गोष्टींना घट्ट चिकटून न राहता त्यांच्याशी संवाद साधण्यास शिकवते. ते आपल्या पिलांची काळजी घेण्यात संतुलन दर्शवते आणि शांतपणे जगण्यासाठी पुरेसे अलिप्त राहते. त्या प्रमाणे आपल्या जिवनामध्ये संतुलन राखावे.
स्वातंत्र्य आणि नियंत्रणाचे संतुलन कासवाप्रमाणे, आपण आपल्या नातेसंबंधांमध्ये आणि सांसारिक गोष्टींमध्ये स्वातंत्र्य आणि शिस्तीत सुसंवाद साधला पाहिजे, जसे जीवनात आपल्या पिलांचे संगोपन करतात स्वातंत्र्य व नियंत्रनाचे संतुलन राखतो.
सजग निरोगी सवयी कासव त्याच्या अन्नाबद्दल विशेष काळजी घेतो काय खावे, कधी खावे आणि किती खावे. आपण देखील त्याप्रमाणे तंदुरुस्ती आणि जीवनाची गुणवत्ता राखण्यासाठी निरोगी सवयी जोपासल्या पाहिजेत.
विश्रांती आणि आत्मचिंतन कासव अनेकदा शांतपणे विश्रांती घेत असल्याचे दिसून येते, जे आपल्याला थांबण्याची, आत्मपरीक्षण करण्याची आणि स्वतःला सुधारण्याची आठवण करून देते. शांती आणि ज्ञानप्राप्तीसाठी आत्म-नूतनीकरणाची ही पद्धत अत्यंत आवश्यक आहे.
मंदिराच्या प्रवेशद्वारावरील कासवाच्या मूर्तीला स्पर्श केल्याने आपल्याला देवासमोर नम्रतेची आठवण होते. या दहा गुणांना आत्मसात करून, आपण स्वतःला अशा व्यक्तींमध्ये रूपांतरित करतो जे लवचिक, सहनशील, नम्र आणि ज्ञानी असतात, तर आपला संवाद शांत, आदरयुक्त आणि प्रभावी बनतो
प्रा. विशाला पटनम ज्येष्ट मानव विकास तज्ञ माजी प्राचार्य, परभणी, महाराष्ट्र